Koncepcja złożoności głosów
Złożoność głosów — koncepcja
W literaturze dotyczącej doświadczeń słyszenia głosów pojawia się coraz silniejsze przekonanie, że nie wszystkie AVH są takie same — różnią się pochodzeniem, funkcją i strukturą wewnętrzną. Koncepcja złożoności głosów (voice complexity) proponuje wielowymiarowe ujęcie tych różnic, które wychodzi poza liczbę epizodów czy nasilenie objawów i skupia się na jakościowych cechach doświadczenia. Złożoność nie oznacza jedynie „bardziej” lub „mniej” patologicznego obrazu, lecz różne sposoby, w jakie głosy mogą być zorganizowane w psychice osoby, jak wchodzą w relacje ze sobą i z osobą słyszącą oraz jak wpływają na jej funkcjonowanie.
Koncepcja rozkłada się na kilka kluczowych wymiarów.
Siedem wymiarów złożoności głosów
- Złożonośc systemu (System Complexity) — liczba głosów i złożoność ich wzajemnych relacji (od jednego głosu do rozbudowanych subsystemów).
- Złożonośc treści (Content Complexity) — treść wypowiedzi (od bezwerbalnych dźwięków do dynamicznych, wielotematycznych wypowiedzi).
- Złożonośc zainteresowań głosu (Voice’s Interest Complexity) — na czym głos koncentruje uwagę (od nieokreślonego do zainteresowania własnymi stanami i interakcjami z innymi głosami).
- Złożonośc interakcji z osobą doświadczająca głosu (Interaction Complexity with Voice-Hearer) — zdolność do dwustronnej interakcji (od braku reakcji do długich, płynnych rozmów i nawet kontaktów fizycznych w wewnętrznym doświadczeniu).
- Własne życie głosu (Voice’s Own Life) — autonomia głosu: emocje, opinie, plany, wspomnienia niedostępne dla osoby słyszącej.
- Wpływ głosu (Voice Influence) — wpływ na (bezpośrednie indukowanie) emocje, myśli, doznania somatyczne i zachowanie; w najwyższych poziomach przejmowanie kontroli i amnezja dla działań.
- Charakterystyka wokalna głosu (Voice’s Vocal Characteristics) — cechy głosu (ton, barwa, akcent) pozwalające identyfikować płeć/wiek.
Jak dokonać oceny złożoności w praktyce klinicznej?
- Źródło danych: półustrukturalizowany wywiad SCIV
- Procedura: zakodować każdy wymiar w skali 1–5 według opisanych wskaźników; porównać profil wymiarów (tzw. mapę złożoności)
Praktyczne wskazówki dla klinicystów (szybkie rekomendacje)
- Wprowadź ocenę VC w diagnozie różnicowej AVH — uzupełniać standardowe narzędzia o mapę złożoności.
- Zwróć uwagę na wskaźniki dysocjacji strukturalnej: autonomiczne wspomnienia głosów, przejmowanie działania z amnezją, bogate „życie własne” głosu.
- Użyj profilu wymiarów do planowania terapii: dobór technik dialogowych, pracy z częściami, treningu kontroli uwagi, pracy nad pamięcią i integracją doświadczeń.
- Regularnie reewaluuj — złożoność może się zmieniać w terapii (np. po przełamaniu fobii wewnętrznego doświadczenia pacjent może ujawnić większą złożoność).
Krótko: kodeks daje praktyczny, wielowymiarowy sposób opisania doświadczeń głosów, łącząc perspektywę dysocjacyjną z kliniczną użytecznością; przy rozsądnym przeszkoleniu i dalszym sprawdzeniu może stać się narzędziem pomagającym w doborze i monitorowaniu leczenia.
Więcej: Pietkiewicz, I. J., Tomalski, R., & Hełka, A. M. (2024). Developing a codebook for assessing auditory hallucination complexity using mixed methods. Frontiers in Psychiatry, 15, 1441919.