Inwentarz Odcięcia i Kompartmentalizacji (The Detachment and Compartmentalization Inventory, DCI)

Inwentarz

The Detachment and Compartmentalization Inventory (DCI) opracowany przez Butler, Dorahy i Middleton (2019) powstał w odpowiedzi na potrzebę narzędzia różnicującego dwa teoretycznie odrębne rodzaje dysocjacji: odcięcie (detachment) i kompartmentalizację (compartmentalization). Autorzy skonstruowali pozycje w oparciu o przegląd teorii dysocjacji, 29 istniejących skal oraz opinię ekspertów; po pilotażu i redukcji pozycji finalna wersja zawiera 22 pozy­cje: 10 dla kompartmentalizacji, 10 dla odcięcia i 2 pozycje kontrolne. W badaniu walidacyjnym DCI wypełniło online grupy: próbka niekliniczna i kliniczna, a narzędzie wykazało dobrą wewnętrzną spójność, rozróżnialność czynnikową (dwuczynnikowa struktura), konwergentną i dyskryminacyjną trafność względem innych miar dysocjacji oraz zgodność z zasadami konstruowania testów psychometrycznych. DCI korelowało sensownie z DES i SDQ oraz odwrotnie z uważnością (MAAS), co wspiera teoretyczne różnice między mechanizmami odcięcia a fragmentaryzacji funkcji psychicznych. W praktyce klinicznej DCI jest proponowany jako krótki, samodzielny screening pozwalający ujawnić przeważający mechanizm dysocjacyjny u pacjenta, co może wspomagać diagnostykę różnicową i wybór strategii terapeutycznych (np. interwencje integrujące pamięć przy wysokiej kompartmentalizacji vs. techniki regulacji afektu i uważności przy dominującym odcięciu).

Przygotowana polska wersja nie została na razie poddana walidacji na grupie polskiej.

📋 Struktura DCI

• 22 pozycje w sumie:
  • 10 pozycji mierzących kompartmentalizację
  • 10 pozycji mierzących odcięcie
  • 2 pozycje kontrolne (sprawdzające spójność odpowiedzi)
• Skala odpowiedzi: każda pozycja oceniana jest na 5-stopniowej skali Likerta:
  • 0 – Nigdy
  • 1 – Rzadko
  • 2 – Czasami
  • 3 – Często
  • 4 – Zawsze

 Kompartmentalizacja (Compartmentalization) — pozycje:

• Itemy: 1, 3, 5, 7, 9, 11, 13, 15, 17, 19
• Te pozycje dotyczą objawów takich jak: amnezja, trudności z dostępem do wspomnień, przejęcia kontroli przez części, działania bez świadomości, fragmentacja funkcji wykonawczych.

Odcięcie (Detachment) — pozycje:

• Itemy: 2, 4, 6, 8, 10, 12, 14, 16, 18, 20
• Te pozycje odnoszą się do doświadczeń takich jak: depersonalizacja, derealizacja, odrętwienie emocjonalne, poczucie obserwowania siebie z zewnątrz, dystansowanie od doznań.

Pozycje kontrolne (walidacyjne):

• Itemy: 21, 22
• Służą do oceny spójności odpowiedzi i nie są wliczane do wyników podskal.

Zliczanie wyników:

Oblicz średnią dla każdej podskali:

• Zsumuj punkty z 10 pozycji danej skali
• Podziel przez liczbę pozycji (zwykle 10; jeśli brakuje odpowiedzi, można liczyć średnią z dostępnych, o ile brakujących jest nie więcej niż 2)
• Nie wliczaj pozycji 21 i 22 — służą one do oceny spójności odpowiedzi i nie są interpretowane klinicznie.

Interpretacja wyników

• Wysoki wynik w kompartmentalizacji:
  • Wskazuje na fragmentację funkcji psychicznych: amnezje, trudności z dostępem do wspomnień, przejęcia kontroli przez części, objawy przypominające DID.
  • Może sugerować potrzebę pracy nad integracją pamięci, tożsamości i funkcji wykonawczych.
• Wysoki wynik w odcięciu:
  • Wskazuje na dystansowanie od doznań: depersonalizacja, derealizacja, emocjonalne odrętwienie.
  • Może sugerować potrzebę interwencji opartych na uważności, regulacji afektu i przywracaniu kontaktu z ciałem.

Praktyczne wskazówki

• Wyniki nie są normatywne — nie ma ustalonych progów klinicznych, ale wartości powyżej 2.5 (średnia) mogą wskazywać na istotne nasilenie danego mechanizmu.
• DCI nie służy do diagnozy zaburzeń dysocjacyjnych, lecz do rozpoznania dominujących mechanizmów dysocjacyjnych i wspomagania planowania terapii.
• Zaleca się interpretację wyników w kontekście wywiadu klinicznego i innych narzędzi (np. DES, SDQ-5).

Żródło: Butler, L. D., Dorahy, M. J., & Middleton, W. (2019). The Detachment and Compartmentalization Inventory (DCI): Development and validation of a new measure of dissociative experiences. Journal of Trauma & Dissociation, 20(3), 250–272. https://doi.org/10.1080/15299732.2019.1571894

Koncepcja złożoności głosów

Złożoność głosów — koncepcja

W literaturze dotyczącej doświadczeń słyszenia głosów pojawia się coraz silniejsze przekonanie, że nie wszystkie AVH są takie same — różnią się pochodzeniem, funkcją i strukturą wewnętrzną. Koncepcja złożoności głosów (voice complexity) proponuje wielowymiarowe ujęcie tych różnic, które wychodzi poza liczbę epizodów czy nasilenie objawów i skupia się na jakościowych cechach doświadczenia. Złożoność nie oznacza jedynie „bardziej” lub „mniej” patologicznego obrazu, lecz różne sposoby, w jakie głosy mogą być zorganizowane w psychice osoby, jak wchodzą w relacje ze sobą i z osobą słyszącą oraz jak wpływają na jej funkcjonowanie.

Koncepcja rozkłada się na kilka kluczowych wymiarów.

Siedem wymiarów złożoności głosów

1. Złożonośc systemu (System Complexity) — liczba głosów i złożoność ich wzajemnych relacji (od jednego głosu do rozbudowanych subsystemów).
2. Złożonośc treści (Content Complexity) — treść wypowiedzi (od bezwerbalnych dźwięków do dynamicznych, wielotematycznych wypowiedzi).
3. Złożonośc zainteresowań głosu (Voice’s Interest Complexity) — na czym głos koncentruje uwagę (od nieokreślonego do zainteresowania własnymi stanami i interakcjami z innymi głosami).
4. Złożonośc interakcji z osobą doświadczająca głosu (Interaction Complexity with Voice-Hearer) — zdolność do dwustronnej interakcji (od braku reakcji do długich, płynnych rozmów i nawet kontaktów fizycznych w wewnętrznym doświadczeniu).
5. Własne życie głosu (Voice’s Own Life) — autonomia głosu: emocje, opinie, plany, wspomnienia niedostępne dla osoby słyszącej.
6. Wpływ głosu (Voice Influence) — wpływ na (bezpośrednie indukowanie) emocje, myśli, doznania somatyczne i zachowanie; w najwyższych poziomach przejmowanie kontroli i amnezja dla działań.
7. Charakterystyka wokalna głosu (Voice’s Vocal Characteristics) — cechy głosu (ton, barwa, akcent) pozwalające identyfikować płeć/wiek.

Jak dokonać oceny złożoności w praktyce klinicznej?

• Źródło danych: półustrukturalizowany wywiad SCIV
• Procedura: zakodować każdy wymiar w skali 1–5 według opisanych wskaźników; porównać profil wymiarów (tzw. mapę złożoności)

Praktyczne wskazówki dla klinicystów (szybkie rekomendacje)

• Wprowadź ocenę VC w diagnozie różnicowej AVH — uzupełniać standardowe narzędzia o mapę złożoności.
• Zwróć uwagę na wskaźniki dysocjacji strukturalnej: autonomiczne wspomnienia głosów, przejmowanie działania z amnezją, bogate „życie własne” głosu.
• Użyj profilu wymiarów do planowania terapii: dobór technik dialogowych, pracy z częściami, treningu kontroli uwagi, pracy nad pamięcią i integracją doświadczeń.
• Regularnie reewaluuj — złożoność może się zmieniać w terapii (np. po przełamaniu fobii wewnętrznego doświadczenia pacjent może ujawnić większą złożoność).

Krótko: kodeks daje praktyczny, wielowymiarowy sposób opisania doświadczeń głosów, łącząc perspektywę dysocjacyjną z kliniczną użytecznością; przy rozsądnym przeszkoleniu i dalszym sprawdzeniu może stać się narzędziem pomagającym w doborze i monitorowaniu leczenia.

Więcej: Pietkiewicz, I. J., Tomalski, R., & Hełka, A. M. (2024). Developing a codebook for assessing auditory hallucination complexity using mixed methods. Frontiers in Psychiatry, 15, 1441919.

Skala dezadaptacyjnego marzycielstwa, MDS

Skala dezadaptacyjnego marzycielstwa (Maladaptive Daydreaming Scale) została opracowana przez Somera i wsp. W 2016 roku. MDS została przetłumaczona na 39 języków, ale przeprowadzono walidację tylko siedmiu wersji językowych: arabskiej, francuskiej, hebrajskiej, węgierskiej, włoskiej, tureckiej i polskiej.

MDS jest kwestionariuszem samoopisu, który pozwala ocenić nasilenie dezadaptacyjnego marzycielstwa. Badany jest proszony o ocenę różnych aspektów doświadczeń związanych z marzycielstwem oraz z jego wpływem na codzienne funkcjonowanie. Odpowiedzi są oceniane w 11-punktowej skali, od 0% do 100%. Całkowity wynik jest obliczany jako średnia. W zależności od badania punkt odcięcia dla dezadaptacyjnego marzycielstwa wynosił od 25 do 51. W polskiej wersji skali przyjęto za punkt odcięcia wynik 42. W polskim tłumaczeniu przygotowano wersję pełną 16-itemową oraz krótką, obejmującą 5 pozycji. Krótka wersja okazała się lepiej różnicować między klinicznym a nieklinicznym nasileniem dezadaptacyjnego marzycielstwa.  Obie można znaleźć w zakładce NARZĘDZIA DIAGNOSTYCZNE na www.traumaidysocjacja.pl